Japonya'daki Ichikawa Şehir Hayvanat Bahçesi'nde hayata gözlerini açan ve annesi tarafından terk edilen yavru maymunu "Punch", son günlerde hepimizin kalbini sızlatan viral bir videonun başrolünde. Videoda, diğer yetişkin maymunlar tarafından itilip kakılan, hatta sürüklenen bu minik yavrunun, ellerinden kurtulur kurtulmaz köşedeki pelüş bir orangutan oyuncağına nasıl sarıldığını izledik.
Punch'ın cansız bir pelüşe duyduğu bu derin bağ, sadece sosyal medyada bir "duygusal an" olarak kalmıyor; aslında psikoloji tarihinin en çarpıcı ve en sarsıcı deneylerinden birinin, Harry Harlow’un maymun deneylerinin günümüzdeki canlı bir yansımasını sunuyor.
Harlow'un Deneyi: Süt mü, Şefkat mi?
1950'lerde Amerikalı psikolog Harry Harlow, bağlanma teorisini araştırmak için rhesus makaklarıyla bugün etik tartışmalara konu olan ama bilim tarihini baştan yazan bir deney tasarladı. Harlow, annelerinden ayrılan yavru maymunları bir kafese koydu ve onlara iki farklı "yapay anne" sundu: Üzerinde süt dolu bir biberon bulunan, ancak tamamen soğuk ve sert tellerden yapılmış bir "Tel Anne". Süt vermeyen, ancak yumuşak bir havlu kumaşla kaplanmış, sıcak ve sarılmaya müsait bir "Kumaş Anne". O dönemin bilim dünyası, bebeklerin sadece beslenme ihtiyaçlarını karşılayan kişiye bağlanacağını, yani sevginin yalnızca midenin yoluyla oluştuğunu düşünüyordu. Ancak sonuçlar herkesi şaşkına çevirdi. Yavru maymunlar, sadece acıktıklarında hızlıca tel anneye gidip karınlarını doyuruyor, ardından günün geri kalan 22 saatini süt vermeyen ama onlara "temas rahatlığı" sunan kumaş anneye sarılarak geçiriyorlardı. Hatta kafese korkutucu bir nesne konduğunda, yavrular çığlık atarak doğrudan kumaş anneye kaçıyor ve ondan güç alarak sakinleşiyorlardı.
Harlow bu deneyle şunu kanıtladı: Duygusal güvenlik ve şefkat (temas rahatlığı), en az fiziksel hayatta kalma (beslenme) kadar yaşamsal bir ihtiyaçtır.
Punch Bize Ne Anlatıyor?
Bugün Punch'ın durumu, Harlow'un laboratuvarından fırlamış bir gerçek yaşam örneği. Kendi türü tarafından reddedilen ve annesiz büyüyen Punch, o pelüş orangutanı bir oyuncak olarak değil, psikolojide "geçiş nesnesi" (transitional object) olarak adlandırılan bir güvenlik kalkanı, kendi "Kumaş Annesi" olarak kullanıyor. Diğer 60 makaklık sürüye uyum sağlamaya çalışırken yaşadığı dışlanma, sosyalleşme kazaları ve stres anlarında, o cansız pelüş ona dünyanın güvenli bir yer olduğunu hissettiren tek liman.
Punch o pelüşe sarılarak aslında bozulan sinir sistemini regüle ediyor; korkusunu ve yalnızlığını yumuşak bir dokunuşla yatıştırıyor. İnsan yavrularının uyku battaniyelerine veya ayıcıklarına sarılması da tam olarak aynı evrimsel ihtiyacın bir sonucudur.
Umut Verici Bir Son
Punch’ın hikayesi hepimize evrensel bir gerçeği hatırlatıyor: Aidiyet, dokunulma ve güvenlik ihtiyacı sadece insanlara özgü değildir; türleri aşan, evrimsel ve biyolojik bir zorunluluktur. Cansız bir nesne bedenimizi doyurmasa da ruhumuzu hayatta tutabilir. Neyse ki Punch için hikaye o pelüşe sarılı halde bitmiyor. Hayvanat bahçesi yetkililerinin sabırlı entegrasyon çabaları sonucunda, son günlerde yetişkin bir dişi maymunun Punch'a yaklaşıp onu tımar ettiği (şefkat gösterdiği) ve sürünün onu yavaş yavaş aralarına kabul etmeye başladığı açıklandı. Punch, Kumaş Annesi'nin kollarından, gerçek bir aidiyete doğru ilk adımlarını atıyor.
